Хуур хуурдаж сурах, сайн экэлчин болох зан үйл

Хуур хуурдаж сурах, сайн экэлчин болох зан үйл

… хуур хуурдаж сурахад уул усны эзэн савдаг юмуу өвөг дээдсийн онгод сахиулсан өршөөж туслан дэмнэдэг хэмээх өөр нэгэн үзэл төсөөлөл монгол угсаатны дунд түгээмэл дэлгэрчээ. Түүнчлэн сайн хуурч болоход өвөрмөц нэгэн зан үйлийг үйлддэг байсан мэдээг бид баруун монголчуудын дундаас олсон билээ. Урианхайн хуурч Хөхийн Намжил гуайн яриагаар бол “гурван голаан бэлчирт асган бүрүйлэхлээ хувхаа моринай толхаа хувхаа дээсээр оосорлож унаад гурван асган дарахлаа күүтэн гартаа юм даралцаад байдаг гэдэг. Алтаан эзэн элбэлцэж байгаа нь тэр юм” гэдэг байна (Дулам, 1989, 154). Маш эртний улбаатай байж болох энэ зан үйлд анхаарч үзүүштэй нэгэн зүйл бол хуур хөгжим дарж сурахад морин төөлэй унадаг гэдэг баримт юм. 

Эндээс үзвэл хуур хуурдаж сурах, сайн экэлчин болох зан үйл нь Алтайн эзэнтэй холбоо бүхий орон цаг, эд өлгийн болон тооны бэлгэдлийн цогцолбор бүхүй орон цаг, эд өлгийн болон тооны бэлгэдлийн цогцолбор бүхүй зүйл юм. Академич Б.Ринчен агсны “Монголчуудын үлгэрч, туульч нар” хэмээх урьд хожид хэвлэгдээгүй орос хэлээрх нэгэн өгүүллийг доктор Б.Сумьяабаатар “Чингисийн алтан ургийн Угийн бичиг ба гэрийн үеийн бичмэл” (УБ., 2002) номынхоо тэргүүн ботид “хүй цөглөх” өгүүлэл болгон оруулсан байна. Академич Б.Ринчен 1919 онд Монголын умард хязгаарын Алтанбулаг гацаанаа тэр цагийнхаа алдарт туульч Өлзийн Лувсан хуурч буюу Хөнхөр хуурчийн анх хэрхэн хуучирч болсон түүхийг тэмдэглэн авснаа уран яруу бөгөөд дэлгэрэнгүй өгүүлжээ. Монголчуудын хэлэлцэхээр бол хуур юмуу хуучраар сайн аялгуулдаг, жинхэнэ мөрийн хуурч болохын тул саргүй шөнө гурван замын уулзварт морины хувхай төөлэйг торгон утсаар хазаарлан унаад шөнө дүлийн цагаар хуурдах ёстой юм гэнэ. Чингээд энэ шөнө морин төөлэй нь булгин хөсөр хаячихгүй юм бол ёстой үнэн номын хуурчин болоод хуур юмуу хуучрынхаа эзэн нь болно гэнэ. Хөнхөр хуурчийн аав, өвөг эцэг, элэнц эцэг болон эрмэг шулуун зантай ээж нь хуртэл ийм л сорилгыг давж, бэлэн сэцлэгч хуурчид, хуур хуучраар мэргэлэн чадагчид болсон ажгуу. 

Ээж нь нэгэн цагт морин төөлэй хазаарлаж байсан нимгэн торгон хазаараа авдартаа нандигнан хадгалж байжээ. Жинхэнэ эр хүн бол юунаас ч айдаггүй эр зоригой байх ёстой хэмээн өвөгчүүд сургадаг байв. Өвөг эцэг нь ач хүүгээ юм уншуулж сургах гээд үсэг тогтоосонүй тул чи аав шигээ бичиг ном сурхгүйгээс хойш, хуурчин л болох ёстой гэж өвгөн захижээ. Нэгэн үдэш эцэг нь эртний түрэгийн хиргисүүрийн замын бэлчирт аваачиж унуулахаар дагуулан одов. Айх хэрэггүй, гагцхүү өвөг дээдсээ залгамжилж, хүн зонд сайн сайхан, баяр жаргал бэлэглэгч хуурчин болохыг л нэгэн үзүүрт сэтгэлээр сэтгэн бод, сэтгэл чинь цэвэр ариун байхад муу юм болохгүй, өвөг дээдсийн онгод сахиулсан чамайг ивээж, манай овгийн дуу хуурын удмын улаач болох нь хэмээн баярлах болно гэжээ. Жаалхүү ахмад дээдсийнхээ үгийг дагаж, итгэдэг бүлгээ. Эцэг нь тэр шөнө хүүгээ гурван замын бэлчирт орхичихоод шөнө дундаас хойш эргэж ирнэ гэж хэлээд явжээ. 

Хүү нь эцгийн хуучин хуучрыг авч, морин төөлэй зайдлан суугаад хуурдаж гарчээ. Намуухан, дулаахан шөнө, алсын одод анивчин галалзаж, айх сочих юмгүй байлаа. Аав шигээ, өвөө шигээ, элэнц өвөө шигээ жинхэнэ хуурч болохын хүслэнд эзлэгджээ. Хуучрын эзэн, өвөг дээдсийн сахиулсан өршөөж, хуурч болгон хайрла хэмээн залбираад хээр талын шөнийн нам гүмд намуухан аялгуу хөглөн байжээ. Шөнийн сэвшээ хөдлөхөд өвс ногооны сэрчигнэх чимээ, шөнийн шувуудын ганганаан, алаг дааганы дэгдэх анир цөм содон танил байжээ. Шөнө дундын цагаар морин төөлэй нь булгивал уначихгүйн тул хоёр хөлөөр газар луу бат тулгуурлаж, нэгэн гараараа торгон хазаарын жолоо атган, шөнийн гүнээс эцгийн морин төвөргөөн сонсодоно уу, үгүй юу хэмээн чагнасхийн намуухан хуурдсаар байжээ. 

Ийнхүү удаан аялгуулсан боловч морин төөлэй нь хөдөлсөн ч үгүй. Тэгснээ сүүлдээ өөрөө ч мэдэлгүй, элэнц өвөөгийн хуучрыг чадахын хэрээр чангаас чанга хөрөөдөн дуугаргаж байхад нь морин төвөргөөн сонсдож, хуучрын аялгуунд баяссан аав нь морьтойгоо хажууд нь ирээд нэн баяртайгаар “Юутай сайн хүү вэ, өвөг дээдсийн онгод чамд дуу хуурын билиг соёрхож, хуурч шиг хуурч болохоор боллоо чи” хэмээн хөхиүлэн урамшуулж өгүүлжээ. Ийнхүү эцэг хүү хоёр хөөр баяртайгаар буцаж ирэхэд ээж нь аягатай сүү ерөөл бэлгийн үгтэй өгч, өвөө нь хуучраа авч, элэнц дээдсээс уламжлалт үлгэр туульсыг хайлж, удмын сайн улаач болоод хүн зондоо баяр жаргалан бэлэглэж яваарай хэмээн хуурдан ерөөн шүлэглэв. Ийнхүү бүр 1919 онд Хиагтын Маймаачны Алтанбулаг гацаанд анх танилцсан үеэс Алтанбулагийн сургуульд өвлийн шөнийг өнгөрүүлэх үедээ Лувсан хуурчаас хуурч болсон түүхээ хуучилж бүлгээ (Сумьяабаатар, I, 2002, 663-665).

Эх сурвалж: Монголын соёл урлаг судлал, С.Дулам Хуур хөгжмийн үүслийн домог, зан үйл, бэлгэдэл

This Post Has 51 Comments

  1. [url=https://www.mikspnz.ru/index.php?route=product/category&path=362]тестоотсадочная машина[/url]

  2. Если вам нужно заказать винтовой конвейер в Новоросийске, то советую воспользоваться услугами компании «Проект плюс». Их сайт находится по адресу всеконвейеры.рф. Работают по всей России. Цены демократичные, сроки изготовления очень быстрые, качество хорошее.
    [url=https://новоросийск.всеконвейеры.рф/]Купить винтовой конвейер в Новоросийске[/url] можно заказав на сайте новоросийск.всеконвейеры.рф

  3. отзывы surfe.be

    [url=https://chigiri.ru/popular-discussions/otzyvy-o-surfe-be-obzor-zarabotka-20251/]отзывы surfe.be[/url]

  4. НІКОПОЛЬСЬКИЙ РАЙОННИЙ СУД ДНІПРОПЕТРОВСЬКОЇ ОБЛАСТІ

    Адвокат. Помощь и услуги. Консультации по телефону бесплатно с 9 до 20 ежедневно. Все виды юридической помощи, подробно на сайте:

    [url=http://advocatdnepr.com.ua/]АДВОКАТ ПО НАСЛЕДСТВУ ЮРИСТ ПО НАСЛЕДСТВЕННЫМ СПОРАМ В ДНЕПРОПЕТРОВСКЕ В СУДЕБНОМ ПОРЯДКЕ ВОССТАНОВИТ СРОКИ НА ПОДАЧУ ЗАЯВЛЕНИЯ НА ВСТУПЛЕНИЕ В НАСЛЕДСТВО УСТАНОВИТ ФАКТ СОВМЕСТНОГО ПРОЖИВАНИЯ ОДНОЙ СЕМЬЕЙ ОСПОРИТ ЗАВЕЩАНИЕ ПРИЗНАЕТ ПРАВО СОБСТВЕННОСТИ НА НАСЛЕДУЕМОЕ ИМУЩЕСТВО[/url]

  5. Компания ООО ИКЦ «ПРОГРЕС» ИНН 5903997924 построена за счет обмана людей, не качественной работе и вообще подходят ко всему формально. Собственник гражданин РФ Беринцев Михаил Викторович. Увидите объявление где адрес 614068, Пермский край, город Пермь, улица Ленина, дом 89 и/или номер телефона +7 (342) 202-59-49 бегите.
    Руководитель Органа по Сертификации: Шостак Максим Сергеевич г. Пермь, ул.Пушкина, дом №1/1.
    ТСЖ и управляющие компании, не дайте себя обмануть!

  6. вывод денег с jfsbrokers

    [url=http://jfsbrokers.com/]Jfsbrokers отзывы[/url]

  7. много интересного

    Я тоже искал и наткнулся на интересную платформу, там много как платных, так и бесплатных курсов.

  8. биокамин

    [url=http://биокамин.рф]биокамин купить[/url]

  9. Уборка квартир/домов/офисов любых помещений в Санкт-Петербурге
    Наведём идеальную чистоту и порядок в день обращения или в любой удобный день и время для Вас
    — Поддерживающая уборка
    — Генеральная уборка
    — Уборка после ремонта
    — Уборка после прорыва канализации
    — Уборка после потопа
    — Уборка запущенных/захламленных квартир
    — Мойка окон и витрин
    — Устранение неприятных запахов
    — Химчистка мебели
    — Вынос и вывоз мусора
    — Все виды уборок любых помещений
    Убираем , чистим , моем объекты любой сложности по доступным ценам
    Используем свои моющие средства и оборудование и всегда новые расходные материалы
    Оплата за наилучший результат после уборки
    Пн-Вс с 6.00 – 22.00, без выходных

    [url=https://super-cleaning-spb.ru/]клининговые услуги в санкт-петербурге[/url]

  10. сауна массаж Санкт Петербург

    [url=https://saunapeterburg.ru/]сауна Питер спб[/url]

  11. Гриль Очаг Grill Gemeluk
    [url=http://xn—-7sbjbzspu2dzc.xn--p1ai/]Очаг Grill Gemeluk[/url]
    [url=http://очаг-гриль.рф]Гриль Очаг Grill Gemeluk[/url]
    [url=http://очаг-гриль.рф]Grill Gemeluk[/url]

  12. Кедр сибирский привитый

    [url=https://kedrkupi.ru/]Купить дерево сибирский кедр[/url]

  13. Наш сайт

    [url=https://blog.turtlebeach.com/fr/paris-games-week-2016-2/img_8328/?unapproved=17864&moderation-hash=9178dc9af3ab9af8fbc7091bbc9b4828#comment-17864]https://blog.turtlebeach.com/fr/paris-games-week-2016-2/img_8328/?unapproved=17864&moderation-hash=9178dc9af3ab9af8fbc7091bbc9b4828#comment-17864[/url]

  14. If you want to watch lesbian porn in amazing quality (and for free), you came to the right place! This online lesbian tube is going to keep your sexual cravings at bay because we have some of the hottest girls xxx porn and lesbian videos right here.
    [url=https://lesbian-tube.tv]lesbian sex[/url]

  15. If you want to watch gay porn in amazing quality (and for free), you came to the right place! This online gay tube is going to keep your sexual cravings at bay because we have some of the hottest gay xxx porn and shemale videos right here.
    [url=https://gay0day.com]gay porn[/url]

  16. [url=http://advokates.in.ua/index.php/kontakty]юрист по запорожской области[/url]

  17. Перевод с Киевстар на Киевстар

    [url=https://mobi-dengi.com/лайф-деньги.html]лайф lifecell деньги[/url]

  18. Деньги от Киевстар

    [url=https://mobi-dengi.com/перевод-денег-с-водафон-на-карту.html]Мобильные деньги[/url]

  19. зеркало казино вулкан вегас
    [url=https://casino-mirror.github.io/]зеркало казино казино з[/url]

  20. зеркало grand casino
    [url=https://jozzcasino.github.io/]азартмания казино официальный сайт[/url]

  21. Сервис Компи

    [url=https://compi-ptz.ru/]сколько стоит замена экрана[/url]

  22. настройка пианино

    [url=http://pianomax.ru/ ]настройка пианино[/url]

  23. настройка пианино москва

    [url=http://pianomax.ru/ ]настройка фортепиано[/url]

  24. Варочный котел с мешалкой
    [url=http://molpromline.ru/katalog/varochniy-kotel/]Варочный котел с мешалкой[/url]

  25. [url=https://www.056.ua/ads/832987]магдалинівський районний суд дніпропетровської області[/url]

  26. [url=http://advokats-zp.com.ua/index.php/about/2-uncategorised/109-luchshie-advokaty-v-zaporozhe]юрист бердянск[/url]

  27. адвокат ленинский район днепра

    [url=https://m.2gis.ua/dp/firm/70000001035322379?m=35.051725%2C48.465932%2F18]кировский районный суд города днепропетровска[/url]

  28. автомат ак-47 онлайн в магазине

    [url=https://dragongoldcup.com/]онлайн магазин оружия[/url]

  29. погода в ужгороді на два тижні

    [url=https://obolok.com.ua/]погода в ужгороді на два тижні[/url]

  30. стоимость услуг адвокат запорожье

    [url=http://advocat-dnepr.com.ua/index.php/103-services-we-offer/267-family-law]красногвардейский районный суд города днепропетровска[/url]

  31. pornos free

    [url=http://stina.in.ua/]porno[/url]

  32. доставка грузов из китая

    [url=https://1kargo.ru/]доставка из китая цена[/url]

  33. купить автоматы онлайн магазин

    [url=https://dragongoldcup.com/]автомат ак-47 онлайн в магазине[/url]

  34. перевозки из китая

    [url=https://guangzhou-cargo.ru/]доставка грузов из китая[/url]

  35. Можно ли перевести деньги с Киевстара на карту

    [url=https://mobi-dengi.com/kyivstar-dengi.html]Перевод денег с Киевстара на карточку[/url]

  36. svetafella.ru

    [url=http://promoiogorod.ru/]promoiogorod.ru[/url]

  37. как вывести деньги со счета киевстара

    [url=https://mobi-dengi.com/kievstar-dengi.html]Перевод с Киевстара на карту[/url]

  38. promoiogorod.ru

    [url=http://magic-doctor.ru/]magic-doctor.ru[/url]

  39. альфа банк ипотека процентная ставка

    [url=https://banki.help/alfa-bank/debetovaya-karta-s-preimuschestvami/]альфа дебетовые карты для физических[/url]

  40. альфа банк кредит наличными условия

    [url=https://banki.help/alfa-bank/debetovaya-karta-s-preimuschestvami/]альфа заказать дебетовую карту онлайн[/url]

  41. zagruzchikom.ru

    [url=https://marshal-sssr.ru/]marshal-sssr.ru[/url]

  42. sad-moip.ru

    [url=https://mywasher.ru/]mywasher.ru[/url]

  43. Еще одна форма бонуса, с которой вы регулярно сталкиваетесь, – это бонус «бесплатных вращений» (бонус бесплатных вращений) : сыграйте определенное количество раз бесплатно на выбранном игровом автомате. Спины вам ничего не стоят, но если вы выиграете, вам выплачиваются реальные деньги. В некоторых казино вам нужно только создать учетную запись, чтобы получить такой бонус, в то время как другие казино предлагают бонус только после того, как вы внесли деньги.
    [url=http://kolomna-spr.ru/]kolomna-spr.ru[/url]

  44. Казино предлагают бонусы, чтобы побудить игроков внести депозит. Конечно, казино A не может отставать, если казино B и C предлагают бонус. Для вас как игрока может быть полезным время от времени менять казино и пользоваться множеством бонусов. При выборе казино обращайте меньше внимания на сумму бонуса и более выгодные условия, чтобы вы увеличили свои шансы на успешное высвобождение бонусных денег.
    [url=http://riobet15-casino.com/]riobet15-casino.com[/url]

  45. Вы можете получить «бонус за дополнительный депозит» (бонус за повторную загрузку) от вашего второго депозита. Даже когда вы получаете определенный процент от вашего второго, третьего или четвертого депозита, вы говорите о бонусе перезагрузки. Бонус за лояльность также вознаграждает вас реальными деньгами. Чем больше вы играете в «игры на реальные деньги», тем больше бонусных денег вы получите. Мы также учитываем специальные бонусы, которые вы получаете как VIP-игрок, в разделе бонусов за лояльность.
    [url=https://pin-uponline.pro/]pin-uponline.pro[/url]

  46. bitlevex is legit
    [url=https://www.twitch.tv/bitlevex]bitlevex review[/url]

  47. bitlevex review
    [url=https://vk.com/bitlevex](empty)[/url]

  48. iegal Ahouvi [url=http://financenewspoint.com/]iegal Ahouvi[/url]

  49. только вам выигрышная рулетка, вход джей казино без проблем [url=https://joycasino-official.me/6-bonusy-v-joycasino.html]бонус джой казино[/url]

  50. фильмы онлайн

    [url=https://lordfilms.to]сериалы онлайн[/url]

Leave a Reply

×
×

Cart